ئێك ژ شانازیێن هەرە مەزن یێن بزاڤا ڕزگاریخوازا کورد، دامەزراندنا دەستهەڵاتەکا سیاسی یا کوردی بوو ل ژێر ناڤێ سیستەمێ (کۆماری)، ئەو ژی دامەزراندنا کۆمارا کوردستان یان کۆمارا مهاباد بوو، ل 22ی کانوونا دووێ یا ساڵا 1946 ل مەیدانا (چوارچرا) یا مهاباد ا ڕۆژهەلاتا کوردستانێ ل سەر دەستێ پارتیا دیموکراتا کوردستانێ هات دامەزراندن، و پێشەوا قازی محەمەد وەك سەرۆك کۆمار هات هەلبژارتن و سیندا یاسایێ خوار. کۆمارا کوردستان دووەمین ئەزموونا مێژووی و ئێکەمین  دەستهەڵاتا سیاسی یا کوردیبوو کۆ ژلایێ سێ دەولەتان ڤە دانپێدان پێ بهێتەکرن، ئەو ژی دەولەتێن: (ئێکەتیا سۆڤیەت، کۆمارا ئازربایجان، کۆمارا میلی یا ئازربایجانێ) بوون.

دامەزراندنا ڤێ کۆمارێ بۆ زیرەکی و مەزنیا قازی محەمەدی ڤەدگەریت، ل وی دەمێ ژ لایی ڕووسیانڤە باوەری پێ هات داین وەك دیارترین کەسایەتیێ ئاینی و کۆمەڵایەتیێ کورد د وێ قوناغێدا بۆ سەرۆك کۆمارێ کوردستانێ ل مهابادا پایتەخت.  کۆمار دەمەکێ هاتە هەبوونێ کۆ دووەمین جەنگێ جیهانی دوماهیك هاتبوو، ئەڤ جەنگە ب شکەستنا بەرەیا دەولەتێن ناڤەندی ژ دەولەتێن ئەلمانیا نازی و ئیتاڵیا فاشی و ئیمبڕاتۆریەتا ژاپۆن و سەرکەڤتنا دەولەتێن هەڤپەیمانی ب دوماهیك هات کۆ ئێکەتیا سۆڤیەت ئێک ژ وان دەولەتان بوو. کەواتە ئەڤ کۆمارە ب ب پشتەڤانیا ئێك ژ سەرکەڤتیێن جەنگی دامەزرا کۆ ڕووسی بوون. لەوما دامەزراندنا کۆمارا کوردستان پێدڤیەکا مێژوویی و دەرئەنجامێ وێ جەنگێ جیهانی بوو داکۆ کورد ژی بشێن بۆ وەرگرتنا مافێن خوە یێن ڕەوا ئەزموونا خوە تاقی بکەن. پاشان ل 16ی ئەیلوولا ساڵآ 1945 پارتیا دیموکراتا کوردستانێ هات دامەزراندن و شیا وەك پارتەکا سیاسیا کوردی ڕاپەراتیا سیستەمێ سیاسی یێ کۆماری بکەت و ل سەر بنەمایەکێ حزبا هەڤچەرخ کاروباران ب ڕێڤە ببەت.

د ماوەیێ 330 ڕۆژێن تەمەنێ کۆمارێ و هەتا وی دەمێ ل (17ی کانوونا ئێکێ یا ساڵا 1946) دوماهیك ب دەستهەڵاتێ هاتی، چەندین سەروەریێن مەزن هاتن تۆمارکرن، دیارترین ژ وان پێکئینانا کابینەیا حکومەتێ بوو ب سەرۆکاتیا حاجی بابە شێخ و ژ 14 وەزیران پێکهاتبوو، هەروەسا بۆ ئێکەمین جار د مێژوویا کورداندا پلەیا (جەنەڕال) ب چوار کەسایەتیێن کورد هات بەخشین ئەو ژی (مستەفا بارزانی، حەمە حوسێن خانی سەیفی قازی، عەمر زانی شکاك، حەمە ڕەشیدخانی) بوون. هەروەها کۆمار بۆ ئەگەرێ وێ چەندی کۆ خواندن ببیتە کوردی و قوتابخانەیێن کوردی ل باژێرێ مهاباد و بۆکان هاتن دامەزراندن و چەندین ماموستایێن کورد ل ناڤچەیێن جودا جودا یێن کوردستانێ پەیوەندی ب کۆمارێ کرن، و ب ڤێ چەندێ ژی شیان وانەیا فێربوونا زمان و ئەدەبێ کوردی ب زارۆك و قوتابیێن ناڤچەیێن ل ژێر دەستهەڵاتا کۆمارێ ب گشتی و تایبەت باژێرێ مهابادێ بهێن گۆتن. د پێکۆڵەکا دی یا کۆمارێ و پیشەوا قازیدا، کۆمەڵە و ڕێکخراوێن (ماموستایان، ژنان، پێشەوەران، جۆتیاران، زانایێن ئاینی) و چەندین ڕێکخراوێن دی بۆ ڕێکخستن و ب ڕێڤەچوونا کاروبارێن پیشەیی هاتن دامەزراندن. هەروەسا چەندین قوتابی ب مەرەما فێربوونا زێدەتر و پەرەپێدان ب خواندنێ ڕەوانەی ئێکەتیا سۆڤیەت و باژێرێ تەوڕێزا پایتەختێ کۆمارا میلی یا ئازربایجانێ کرن داکۆ ل داهاتی خزمەتا کۆمارێ بکەن. ل پشت ئەڤان هەمی کاران بەرپڕسێن کۆمارێ شیان چاپخانەیەکێ ب بهایێ 120 هزار تمەنان ژ حکومەتا سۆڤیەت بکرن و ب ڕێکا وێ چەندین ڕۆژنامە و گۆڤار ب زمانێ کوردی دەرخستن، ژ وان (گۆڤارا نشتیمان و گڕوگاڵی منداڵ)، و هەروەسا دەرچوونا ڕۆژنامەیا (کوردستان) وەك زمانحال و ئۆرگانێ فەرمی یێ کۆمارا کوردستانێ.

پشتی 11 هەیڤان یان ئەم بێژن 330 ڕۆژان ژ تەمەنێ پڕ شانازیێ کۆمارێ و بڕینا چەندین زەحمەتی و ئەڤراز و نشیڤیێن ب سەر دا هاتین، دوماهیك پێ هات.  ئەو ژی پشتی کۆ ل (17ی کانوونا ساڵا 1946) ل مهابادا پایتەخت ژ لایێ سۆپایێ پێنجێ یێ دەولەتا پاشایەتیا ئیرانێ هات داگیرکرن، و پێشەوا قازی محەمەد و چەندین کاربدەستێن پلە بلند یێن کۆمارێ هاتن گرتن، و دناڤ واندا (پێشەوا سەرۆك کۆمار، حەمە حوسێن خان، سەیفی قازی وەزیر، سەدری قازی نوینەرێ باژێرێ مهابادێ ل پەرلەمانێ ئیرانێ) ل سپێدەهیا 31ی ئادارا ساڵا 1947 ل گۆڕەپانا (چوارچرا) یا باژێرێ مهابادێ هاتن سێدارەدان.

ب ئەڤێ چەندێ دوماهیك ب تەمەنێ کۆمارێ هات و بی بەشەك ژ مێژوویا پڕ ستراتیژی و مێژوویا نەتەوەیێ مە کوردان.

هندەك ژ ئارمانجێن گرنگ یێن کۆمارا کوردستان:  

  • زمانێ کوردی ببیتە زمانێ ڕاگەهاندن و خواندن و ئیدارێ.        
  • هەلبژارتنا ئەنجوومەنێ پارێزگەهێ بۆ کوردستانێ ب مەرەما چاڤدێریا دەولەتێ و بابەترێن کۆمەڵایەتی.
  • هەمی بەرپڕس ژی ک خەلکێ ناڤچەیێ بهێن هەلبژارتن .
  • یەکێتی و برایەتی دگەل خەلکێ ئازربایجانێ.
  • یاسایەك هەبیت ب ئێک ئاست سەرەدەری دگەل کرێکار و کەسایەتیێن بکندا بهێت کرن.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *