وەرگێران: عیسا عوسمان 
ڤەگۆهاستن بۆ بەهدینیێ: دیار عەبدولعەزیز

جیهان د کاودانەکێ خراب دا دەرباز دبیت، نها کۆرۆنا گەفەکا جدییە و نابیت ئەم ب چاڤەکێ کێم لێ بنێرین، لێ هەڤدەم نابیت ئەم وێ یەکێ ژی ژبیر بکەین کۆ مە کێشەیێن ژ ڤێ مەزنتر ژی هەنە، ئەو ژی: کێشەیێن شەرێ ئەتۆمی و گەرمبوونا ئەردی نە. کێشەیا کۆرۆنایێ وەكو هەردەم دەرفەتەکا مەزن هەیە بهێتە چارەکرن و ب دوماهی بهێت، ئەڤجار چ د دەمەکێ کێم دا بیت یان ژی د دەمەکێ درێژ دا بیت. بەلێ پا ھندەك کێشەیێن گەهشتینە ئاستەکێ وەسا کۆ یێن ژدەست دەرکەفتین و ئەگەر ئەم زوو پێداچوونەکێ د خوە دا نەکەین، دێ مە بەرەڤ ژناڤچوونێ ڤە بەن و بگرە گەلەك ژ وێ یەکێ خرابتر ژی، ب رەنگەکێ وەسا کۆ ئێدی هندەک توخمان شیانێن مانێ نەمینن.
چۆمسکی گۆتی دۆنالد ترەمپ ب جۆرەکی ژ جۆران ئەدۆلف هێتلەری ل بیرا مە دهینیت، ئەو ژی ب رێیا وێ ترس و سەهما ئەو ل سەر شاشەیان بەلاڤە دکەت، گۆتی: “دەمێ ئەز زارۆك من گوهـ ل گۆتارێن ئەدۆلف هێتلەری دگرت دەمێ دنڕی، ئەز خوە د ئاخفتنەکا وی ژی نەدگەهشتم، لێ ب تۆنا دەنگێ وی و ئاوایێ ئاخفتنا وی، ب ئاشکەرایی تە دزانی کا چ د بن کولاڤێ ڤی زەلامی ڤە هەیە، نها ژی دەمێ ترەمپی دبینم، ب شێوەیەکێ نەیەکسەر هێتلەر دهێتە بیرا من. من نەڤێت بێژم ترەمپ فاشستە، نا نا، ب چ رەنگان وەسا نابێژم، ئاخر وی مەعریفەتەکا وەسا ل سەر ئایدۆلۆژیایا فاشیزمێ نینە تاکۆ ئەو یێ فاشست بیت.” ب کورتی و ڤەبری، چۆمسکی ترەمپی وەکی گەفەکێ دبینیت، مینا کەسەکێ نەزان کۆ دەستهەلاتا ئەمریکایێ دنیا ل بەر چاڤێن وی تاری کربیت، وەکی وان ئەوێن بووینە پێشەنگێن تێکدان و وێرانکرنا ئەردی، وەکی ئێکێ وەسا کۆ چ تشتەك وی ژ ئەڤێ ژناڤبرن و بهەدەردانا خوەزایی راناوەستینیت.
نها فشارەکا مەزن ل سەر ئیرانێ هەیە، ئەڤە ژبلی کۆ گەلەک کێشەیێن وێ یێن ناڤخوە ژی هەنە. ئەمریکا ژی ژ ئالیەکێ دن ڤە، ب هەموو شیانێن خوە دڤێت دۆرپێچی ل سەر دابنیت و د ڤێ ناڤەندێ ژی دا وەلاتێن ئەورۆپی بێی کۆ ملکەچی و گوهدارییا مەزن و ئاغایێ خوە ل واشنتۆنێ بکەن، نەشێن چ کارێن دی بکەن. ژ خوە گەر ئەو پێنگاڤەکێ بهاڤێژن و ب دلێ جەنابێ ترەمپی نەبیت، پاشی دێ ئەو ژ هەڤکێشەیا ئابۆری یا جیهانی هێنە دەرێخستن.
ئەگەر ژ ئالیەکێ دن ڤە تەماشە بکەین؛ رەوش گەلەک وەکی گێلەشۆکێ دهێتە بەرچاڤ، کۆبایەك هەر ژ وێ رۆژا سەرخوەبوونا خوە وەرگرتی، رۆژەکێ ژی ئارامی و تەناهییا تەمام ب خوە ڤە نەدیتییە، بەلێ پا دێ بینی یا هەڤکارییا وەلاتێن ئەورۆپی دکەت!

ل ڤێرێ پرسیار ئەوە کا چ تشتەکی کۆرۆنا ئینایە مەیدانێ؟ بێگومان بێی شکەستنا ئابۆری و بازاری، ئەو بازارێ کۆ چاڤکانییا وی نیۆلیبرالیزمە، ژبلی ڤێ یەکێ مە گومان ل سەر چ سەدەمێن دن نینن. باشە چ وەسا دکەت کۆ بازرگان و دەستهەلاتدارەکێ زۆردارێ ستەمکار کۆ ئەگەر تو وان هەڤبەری ژمارەیا خەلکی بکەی، ژمارەیا وان هند یا کێمە هەتا ناهێتە بەحسکرن، بۆ وان بەرهەمهێنانا کرێمەکا پیستی ژ دروستکرنا ڤاکسین و مەرهەم و دەرمانەکی بۆ بەرگری و رووبرووبوونا ڤایرۆسان و رزگارکرنا مرۆڤاتیێ ژ ڤێ مەترسییێ گرنگترە؟
بەری هینگێ ژی ئەم گەلەک جاران تووشی حالەتێن ب ڤی رەنگی بووینە، پێشتر کێشە و کریزا ڤایرۆسێ سارس (SARS) بۆ مە چێبوو و هاتە چارەسەر کرن، بەلێ رابەرێن تاعوونا نیۆلیبرالیزمێ هزرا وێ یەکێ نەکرن، بەلکۆ د بنەکۆك دا ئەو د خەما هندێ نەبوون کۆ ڤاکسین و چارەسەرییەکا وەسا بەرهەم بهێنن کۆ مرۆڤان د پاشەرۆژێ دا تووشی هەمان دەرد نەکەت.
مە دیت چینێ بەری هەفتیەکێ هایداری ل سەر مەترسی و ئەگەرێ بەربەلاڤبوونا پەژیکەکێ دان، بەلێ جیهانێ گوهداری نەکر و ل هەمبەر ڤان گۆتنان بێدەنگ ما، ژبلی وان وەلاتێن کۆ هەڤسنۆر و نێزیکی چێنێ بوون، چ وەلاتێن دن خوە د بابەتی نەگەهاند و ب ترانە ڤە وەرگرتن، بەری هەموویان ژی ئنگلتەرایێ و ئەمریکایێ.
دبێژن نها دو ملیار کەس هاتینە کەرەنتینە کرن، یان ژی خوە د مال دا بەند کرینە و پابەندی رێنمایان بوونە، ئەز دبێژم نیڤەکا ڤێ ژمارەیێ خەلکێ ئاکنجییێ هندستانێ یە، باشە د ڤێ رەوشێ دا خەلکەکێ وەسا یێ هەی کۆ ل سەر کاسبی و پالەتی و قووتێ رۆژانە دژین، گەر بهێنە کەرەنتینە کرن، ئەرێ ما یەکسەر ئەو ناکەڤنە بەر گەفێن مرنێ؟ نە حکومەت د هەوارا وان دچیت و نە وان ب خوە ئەو شیانێن مادی هەنە کۆ هەما هەر وەسا بێکار و دەستڤالا ل مال بمینن و ب بێخەمی بژین!
نەرێکییەكا وەسا د تشتان دا هەیە کۆ مرۆڤ دزانیت د قەیرانەکێ و دویان دا نەمایە، نها خەلك مژوولی تەنهایی و ڤەدەرییێ نە، بەلێ ئەڤە دەمەکە ئەم د کریزا جڤاکی داینە، ئەڤ کریزە ژی ل گەل پێشکەفتنا تەکنەلۆژیا و مەدیایێ هندی وێڤەترە پتر لێ دهێت. کی تەنهایی؟ د دەمەکی دا تاك ب خوە و مۆبایل و مەودایەکێ بچووکێ ل هەمبەری خوە ڤە هاتییە گرێدان، خوە ل هندەك جهێن ئەمریکایێ لافیتە هاتینە چکلاندن و ل سەر هاتینە نڤیسین: “سەرێ خوە بلند بکە!” ئەڤە رەوشەکا تەمام ترسناکە، نها ڤەقەتیان و ڤەدەرییەکا مەزن یا کەلتۆری و جڤاکی دهێتە دیتن، کۆ ب هەر رێیەکا هەبیت دڤێت هەولا چاککرنا وێ بهێتە دان.
ل داویێ ئەوا مای کۆ بێژم؛ ئەڤە جۆرەکە ژ هێڤییێ، دەرفەتەکە دا کۆ دوبارە د هەڤکێشەیان دا بچینە خوار، هزر د چارەسەرییەکێ دا بکەین و پێنگاڤێن جدی بهاڤێژین. ژبەرکۆ گەر ئەم وەسا نەکەین، دێ ل پاشەرۆژەکا نە گەلەک یا دوور بەلکۆ نێزیك، تووشی کارەساتەکا راستەقینە یا پر خراب بین، کارەساتەکا وەسا کۆ پشتراستببن چ جاران بەری هینگێ مرۆڤاتییێ ئەو کارەساتە ب خوە ڤە نەدیت بیت و ئەڤ جارە وەسا دیارە ئەو ب خوە ب پێیێن خوە پێنگاڤان بەرەڤ وێ دهاڤێژیت. بلا ئەم ڤێ پەژیکێ ژی وەکی کارەساتێن بەری وێ نەدەینە ئالییەکی و دا هوور و کوور هزر تێدا بکەین و هزرا خوە ژی بکەین، کا ئەرێ ژدل مە جیهانەکا ب ڤی رەنگی دڤێت؟ تە بڤێت یان نە، ئەڤا نها د قەومیت مە ب خوە یا چێکری. ئەڤجار ئەگەر ب دلێ تە نینە و تو نەیێ رازی، باشترە تو ب دژی وێ رابوەستی، ژبەرکۆ رۆژێن تاریتر و تالتر چاڤەرێی مە دکەن. گەلەک پرسگرێك و کێشەیێن مەزن ب ڤی رەنگی دەست ژێ هاتینە بەردان و دەسهەلاتداران ب چ ڤە وەرنەگرتینە. ئەم ب تەنێ د کریزا ڤایرۆسێ کرۆنۆنایێ دا نینن، بەلکۆ ئەم د کریزا ژناڤچوون و لاوازبوونەکا مەزن یا دیمۆکراسییێ دا دەرباز دبین، کۆ ئەگەر ئاخفتن و کار ل سەر نەهێنە کرن، وێ گاڤێ دێ رەوش ب تەمامی ژ دەستێن مە دەربکەڤیت.

گەلەک سپاس بۆ ھەڤالێ ھێژا زانیار زەینەب بۆ ھاریکارییا وی دگەل من دا.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *