فولكلور چییه‌؟
ژ نڤێسینا: د. شریف كناعنه‌/ مالپه‌رێ سه‌نته‌رێ گولفرۆش
وه‌رگێران بۆ زمانێ كوردى/ كه‌مال سلێڤانه‌يى

زاراڤێ فولكلور، دهێته‌ بكارهینان وه‌كو ئاماژه‌ بۆ دوو تشتێن ژ هه‌ڤ جودا، یێ ئێكێ (زه‌ڤى یان زانست) زانسته‌كه‌ ژ زانستێن مرۆڤایه‌تى و تایبه‌ته‌ ب ڤه‌كۆلینێ ل سه‌ر لایه‌نه‌ك ژ لایه‌نێن ده‌ستنیشانكرى ژ ڕه‌وشنبیرییا جڤاكێ مرۆڤایه‌تییێ. یێ دووێ ئه‌و (كه‌ره‌سته‌یه‌) یان ئه‌و به‌شه‌ ژ ڕه‌وشه‌نبیریێ، كو زانستێ فولكلورى ب تایبه‌تمه‌ندى ڤه‌كۆلینێ ل سه‌ر دكت. مه‌ره‌ما مه‌ یا سه‌ره‌كى ژ ئه‌ڤێ گووتارێ پێناسه‌كرنا فولكلورى و جوداكرنا فولكلوریه‌ ژ به‌شێن دى یێن ڕه‌وشه‌نبیرى، به‌رى هه‌ر كاره‌كێ پێدڤییه‌ ئه‌م ڕه‌وشه‌نبیریێ پێناسه‌ بكن. ژبه‌ركو گه‌له‌ك بۆچوونێن جودا ل سه‌ر هه‌نه‌، ئه‌ڤ زاراڤه‌ ب شێوه‌یه‌ك به‌رفره‌ه وه‌كو ئاماژه‌ بۆ زانستى دهێته‌ بكارهینان. هۆنه‌ر و ئه‌ده‌بێ به‌رز و بلند لجه‌م گه‌لێن پێشكه‌ڤتى ب ئه‌ڤێ واتایێ ئه‌م دبێژن: كه‌سه‌كێ ڕه‌وشه‌نبیر و كه‌سێ پاشڤه‌مایى و ئه‌ڤ بكارهینانه‌ بۆ زاراڤێ ڕه‌وشه‌نبیرى جودایه‌ ژ بكارهینانا ته‌كنیكى یا زاراڤێ ڕه‌وشه‌نبیرى د بیاڤێ زانستێن مرۆڤایه‌تى و جڤاكى دا ب تایبه‌ت د بوارێ (ئه‌نتروپۆلۆژیا جڤاكى یان ئه‌نتروپۆلۆژیا ڕه‌وشه‌نبیرى) ژبه‌ركو واتایا ڕه‌وشه‌نبیرى، ئانكو كۆمه‌له‌ك ڕێكان سازانێ دناڤبه‌را مرۆڤێ خوانده‌ڤان و یێ ڤه‌گوهاستى د جڤاكى دا دكت. ئانكو ڕه‌وشه‌نبیرییا كۆمه‌له‌كێ ژ كۆمه‌لێن جڤاكى هه‌موو ڕێك و ئالاڤێن ژیانا ئه‌وێ كۆمه‌لێ بخوه‌ڤه‌ بگرت، ژبلى به‌شێ حه‌زان (غه‌ریزه‌) یێ ڤه‌گوهاستى ب ڕێكا بیولۆژى و ئه‌ڤه‌ مه‌ره‌ما مه‌ یه‌ ژ بكارهینانا زاراڤێ ڕه‌وشه‌نبیرى د ئه‌ڤێ گۆتارێ دا.
كه‌ره‌سته‌یێ فولكلورى كه‌ڤنه‌ ب كه‌ڤنارییا ڕه‌وشه‌نبیرێن دى یێن مرۆڤى، ئانكو بۆ ده‌مێ په‌یدابوونا دوو شیانان لده‌ف مروڤى، ئه‌و ژى ئێك: شیانا (فێربوونێ) كو مفا ژ ئه‌زموونگه‌ریان وه‌رگرت. دوو: شیانا (هێماكرنێ) ئانكو بكارهینانا هێمایان ل شوینا یان ژ بۆ بجهگرتنا ئاماژه‌یان. ب واتایه‌ك دى ئه‌م دكارن بێژن: دگه‌ل په‌یدابوونا زمانى مرۆڤى شییا پێزانینان كوم بكت، بپارێزت و ب ڤه‌گوهێزت ژ نفشه‌كێ بۆ ئێكه‌ دى بێ كو دناڤ (جیناتان) دا بهێنه‌ تۆماركرن، ئه‌ڤه‌ ژى بۆ ده‌مه‌كێ كه‌ڤنار ڤه‌دگه‌رت كو ئه‌م دكارن بۆ (3 – 5) ملیۆن سالان ب ڤه‌گه‌رینن.
تۆماركرن و گرنگیدان ب بابه‌تێ كو ئه‌ڤرۆ ئه‌م ب فولكلور بناڤ دكن بۆ قۆناغێن پێشكه‌ڤتى ڤه‌دگه‌رت پشتى كو مرۆڤى بیندارییا نڤێسینێ كرى، شوینوارێن ل (مسرێ) و (میزۆپۆتامیان) هاتین دیتن گه‌له‌ك چیرۆكین ئاشۆپى و باوه‌ریێن دینى بخوه‌ڤه‌ دگرن. نڤێسینێن گه‌رۆكان، مێژوونڤیسان و پشتى ئه‌وان عه‌ره‌بان گه‌له‌ك چیروك، ڕه‌وشت و تیتال و باوه‌رى بخوه‌ڤه‌ دگرتن. زێده‌بارى ئالاڤێن ژیانێ لده‌ف نه‌ته‌وه‌ و گه‌لێن جودا، دیسان نڤێسین و بیرهاتنێن گه‌رۆكان، بینده‌واران، به‌لاڤكه‌ر و بازرگانێن ئه‌ورۆپى لده‌ستپێكا چه‌رخێن نوى گه‌له‌ك ژ فولكلورێ نه‌ته‌وه‌یێن نه‌ ئه‌ورۆپى بخوه‌ڤه‌ دگرن، د ئه‌ڤان هه‌موو بیاڤان دا فولكلور هاته‌ توماركرن و سه‌ره‌ده‌رى دگه‌ل نه‌هاته‌ كرن وه‌كو بابه‌ته‌ك سه‌ربه‌خوه‌ كو ساخله‌ت و گرنگییا خوه‌ یا جودا هه‌بت.
زاراڤێ (فولكلور) ئه‌وێ پێكدهێت ژ دوو برگه‌یان یێ ئێكێ (فولك) ب واتایا گه‌ل ب گشتى و (لور) ب واتایا مه‌عریفه‌ یان حكمه‌، ل سالا (1846) بۆ جارا ئێكێ هاتیه‌ بكارهینان ده‌مێ زانایێ ئینگلیزى (ولیه‌م تومز)ى پێشنیاركرى كو ئه‌ڤ زاراڤه‌ د وارێ ڤه‌كۆلینا ڕه‌وشت و تیتالان، ئه‌فسانه‌ و داستانێن كه‌ڤنار دا بهێته‌ بكارهینان. به‌لێ بابه‌تێ فولكلورى ببوو جهێ گرنگیدانا ئالیێن زانستى یێن ئه‌ورۆپى به‌رى پێنجى سالان ژ ئه‌ڤێ مێژوویێ، د پێنجى سالێن د دویڤ دا بابه‌تێن فولكلورى پێشكه‌ڤتنێن به‌رچاڤ بخوه‌ڤه‌ دیتن و كۆمه‌له‌یێن تایبه‌ت ب فولكلورى و كۆڤارێن جودا جودا، كو تایبه‌ت بوون ب فولكلورى ل گه‌له‌ك وه‌لاتێن ئه‌ورۆپى و ئه‌مریكى هاتن وه‌شاندن.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *