ئێدی دیاردا هەرە بالكێش د ناڤ تەخا نڤیسكاران دا، ئەوە كو دبینم پرانییا نڤیسكاران، بوارێ‌ ئەدەبی و ژانرێن وێ‌ وەكو ئالاڤەكێ‌ كوژەك، ب هەستێن ئیستیناعی بەرامبەر خواندەڤانان ب كاردئینن. ئێدی پرانییا نڤیسكاران، ئەدەبێ‌ ژ بو رەگەزەكێ‌ تایبەت‌ دنڤیسن، لێ‌ دویر ژ پرەنسیپێن ئەخلاقی و مەعریفی و مەنتقی. كو پرانییا وان دكن قوربانیێ هەستێن خوە یێن خاپینوك، كچ و كورێن جوان و نوی د قوناغێن خوە یێن خواندنێ‌ دا و حەزدكن خوە ئاڤا بكن، بێ‌ ئاگەهبوون ژ خوە دهێن هەرفاندن و دكەڤن د ئێش و ئازاراندا. بەلكو ب خەیالەكا وەسان بو وان دهێت دارێشتن، هەر وەكو وێ‌ یەكێ ‌ تو دناڤ ئاگرێ‌ دەردەسەریان و ئاریشەیان دا بهێی سوتن و ئەو بو تە وێنەیێ‌ بەهشتی بدانت ل سەر هندەك لاپەران و بێژتە تە دێ‌ بخوینە و هەستپێ بكە تو ل بەهشتێی. هوسان ئەڤ دووبارەبوونە هێدی هێدی كارتێكرنێ‌ ل پرسێن سایكولوجی دكت و هێدی هێدی و دەم بو دەمی كەپتا دەروونی وەراراێ‌ دكت و دیسان جورەكێ‌ دیێ‌ كوێلەكرنێ‌ پەیدا دكت. بابەتێ‌ عەشقێ‌ بو من گەلەك ئالوزە، لێ‌ باش دزانم عەشق نە پێشەسازیە. لەوا دبینم كو هندەك نڤیسكار گەلەك شارەزابووینە د وێ‌ یەكێ دا، ‌ كو هندەك عەشقێن مستەنع ب هەست و سوزێن خوە یێن خاپینوك دورست دكن. یا من دڤێت بێژم، ئەدەبەك بكەڤت ل بەر پرسێن جان پول سارتەری نەكو پرسێن میزاجی و پەیوەندیێن تایبەت. ئەرێ‌ ما ئەم بو میزاجێ‌ خوە و یێن بەرامبەر دنڤیسن. دبینم كو هندەك نڤیسكار كەڤتینە ل بەر وێ‌ پێلێ،‌ نڤیسینا خوە دگەل پەیوەندیێن خوە یێن سوزداری بەردەوامیێ‌ ددنێ‌، بو نموونە ” هەگەر ئەڤرو پەیوەندییا وان كەیف خوەشی تێدابوو” دێ‌ چت دناڤ ژانرێ‌ خوە دا بەهشتەكێ‌ ئافرینت. ژ خوە هەگەر دەمێ‌ دویڤدا ” پەیوەندییا وان هندەك ئالوزی كەڤتنە تێدا” دێ‌ چت د ناڤ لاپەراندا دوزەخەكێ‌ ئافرینت. مەرەم نڤیسكاری یا هندەكان بوویە میزاجێ‌ ڕۆژانە و پیروزكرنا هندەك چینێن مروڤان، ددەمەكی دا ئەدەبیات هەڤدژی پەیكەركرنا هزرێ‌ یە و كارێ‌ وێ‌ پەیداكرنا وەعیێ‌ یە و هەروەسا دورستكرنا هندەك مروڤانە ل سەر هندەك نرخ و پرەنسیپ و بنەمایێن كمالیاتا و میسالیاتا.
كومەلگەهەك دناڤ هزاران ئاریشەیاندا بت، خواندەڤانەك چ ل میزاجێ‌ خوەشتڤیاتە بكت، تو بنڤیسی و بكی دناڤ پەرتووكاندا. ئەز نە دژی هەلبژارتنا بابەتانم لێ‌ هەر بابەتەكێ‌ تو د هەلبژێری پێدڤییە ل سەر وەعیەك مەزن بنڤیسی، دا بزانی دورست كەتیگوریان ” فیئە” یان بو كەرەستێن خوە یێن نڤیسینێ ب كاربینی‌.
تشتێ‌ كەلەك ئەز دبینم كو هندەك نڤیسكار دناڤ ڤان تورێن جڤاكی دا بو پەیوەندییا خوە یێن دگرین و ڕۆندكان دبارینن، نورمالە هەرە بو خوە تێر بكە گری، گری ئارامیە. لێ‌ دیسان بابەت ئەدەبیاتە تو یێ‌ بو كومەلگەهەكێ ئەدەبەكێ‌ دنڤیسی ‌بەلكو دبت نە بو كومەلگەهەكێ‌ بتنێ‌ بت بو جیهانێ‌ بت، ئەرێ‌ ئەم چ ل نە سەركەڤتنا تە بكن د پەیوەندییا تە یا سوزداری یا تایبەت دا، تو دشێی ب ئەدەب و ئیستاتیكا بخەملینی و هندەك ئەگەر و چارەسەریان بو دەستنیشان بكی، داكو یێن دخوینن پتر ئانالیز بكن و بەرەڤ ئەنجامەكێ‌ بچن. نەكو میزاجێ‌ پەیوەندیا خوە بنڤیسی و بهێی ب پەیڤێن خوە ل بەر مایكا بكیە گری. نزانم چەند پەیڤا مخابن ژ کارکەڤتیە ، لێ د ڤی دەمی دا من دیت ھندەک نڤیسکار یێن د ڕەوشەکا گەلەک ئالوزدا و جھێ مخابنیێ کو داخواز دکن خواندەڤانێ وی ل ھەوارا وی بھێت رێکەکێ نیشا بدت، ب ڕاستی د ھەمان دەمدا کومیدیایە و تراژیدیایە ژی چونكو دەمێ‌ تو نڤیسكاربێ‌ و هاوارە خوە بگەهینی خەلكەك نورمال، وی دەمی خەلكێ‌ نورمال گوهدانا چ بكن و هەوارا خوە بگەهینن كێ‌. یان ل ڤێرێ‌ ڕۆلێ‌ تە چییە و چ دگەهینت، ل ڤێرێ گوتنا ئەلبێر کاموی دھێت سەر ھزرا من دەمێ دبێژت “مرۆڤێ ڕەوشەنبیر ئەوە یێ عەقلێ وی چاڤدێرییا خوە دکت” ئەرێ دەمێ نڤیسکار ب خوە بکەڤت د غیابا عەقلی دا و دناڤ پرسێن عاتیفی دا ھندا ببت دێ ڕولێ وی چ بت. لەوا دەمێ‌ نڤیسکار وەك تاكەک ب خوە پێگیر نەبت ل سەر هندە بنەمایێن ئەخلاقی و مەعریفی یان نەدورست د هەست و سوزان تێبگەهت، هەروەسان بەنجکرنێ د خیالێ دا ب کاربینت و واقع ژبیر بکت. ب ڤێ‌ چارەیێ‌ نڤیسینا ئەدەبیاتەكێ‌ ب ڕێكا میزاجێ پەیوەندییەكا تایبەت، دێ خواندەڤانان بەرەڤ ئاراستەیێن بەرزە بت کو ئەو چەندا خوە دیتی ب تەمامی ئەو ژی نەمینت.

مللەت محەمەد

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *