نڤێسین: دكتۆر. ئاریان ته‌ته‌ر و ڤه‌كۆله‌ر. نیهاد فه‌وزى

كه‌یفخوه‌شى چییه‌؟ ئه‌رێ ده‌ستهه‌لاته‌، ڤیانه‌ یان زه‌نگینییه‌؟ ئه‌ڤ پرسیاره‌ هند كه‌ڤنه‌ هندى مرۆڤ كه‌ڤن، هه‌تا هزرڤانێ ڕۆمانى سینێسا (Seneca) ل چه‌رخێ ئێكێ دگۆت: ئه‌م هه‌مى ل كه‌یفخوه‌شییێ و ژیانه‌ك تژى دگه‌رن.
ل سه‌د سالێن ئه‌ڤێ دویماهیكێ ژى زانستێ سایكۆلۆژى خوه‌ ب ئه‌ڤێ پرسێڤه‌ مژویل دكت هه‌روه‌سا هه‌ولددت رێكا بۆ مه‌ ببینت كا ئه‌م دێ چه‌وا كه‌یفخوه‌ش بن دیسان چ ڕێكن مه‌ نه‌كه‌یفخوه‌ش دكن، ئه‌م دكارن بێژن ئه‌نجامێن ئه‌ڤان ڤه‌كۆلینان د ئه‌ڤان سه‌د سالاندا چوارن ئه‌نجامێن گرنگن:
1. كه‌یفخوه‌شى ژبۆ هه‌ر كه‌سه‌كى تشته‌كه‌، وه‌كى جوانى ب چاڤێ هه‌ر كه‌سه‌كى تشته‌كه‌.
2. مه‌رجێن ژیانێ وه‌ك زه‌نگینى، ڕه‌گه‌ز، بیرتیژى، ته‌مه‌ن، پله‌ و پایه‌ ئه‌ڤان هیچ كارتێكرنه‌ك ل سه‌ر كه‌یفخوه‌شبوونێ نینه‌.
3. تشتێ هه‌رى گرنگ بۆ كه‌یفخوه‌شبوونا مرۆڤى ئه‌وه‌ كو مرۆڤ خوه‌ دگه‌ل مه‌رج و گوهۆرینێن ژیانا سه‌رده‌م بگونجینت، لڤێرێ ڕامانا وێ ئه‌وه‌ كو نه‌بتنێ ژیانه‌ك ساناهى مرۆڤى كه‌یفخوه‌ش دكت به‌لكو ژیانه‌ك ب زه‌حمه‌ت ژى دشێت مرۆڤى كه‌یفخوه‌ش بكت ئه‌گه‌ر مرۆڤ پرسگرێكێن ژیانا خوه‌ چاره‌سه‌ر بكت وه‌كى دیل كارنجى (Del Carnegie) دبێژت: كه‌یفخوه‌شى ب هندێڤه‌ گرێدایى نینه‌ كا تۆ كیى یان ته‌ چ هه‌یه‌ به‌لێ ب هندێڤه‌ گرێدایه‌ كا تۆ چه‌وا هزردكى.
4. كه‌یفخوه‌شى ب هندێڤه‌ گرێدایى نینه‌ تشته‌كى مه‌زن د ژیانا مرۆڤیدا دروست ببت به‌لكو كه‌یفخوه‌شى ب هندێڤه‌ گرێدایه‌ كا مرۆڤ چه‌ند چركه‌یێن كه‌یفخوه‌شیێ د ژیانا خوه‌ دا دبینت.

شرۆڤه‌كرنا ده‌روونى ژى باس ل كه‌یفخوه‌شبوونێ كریه‌ ئه‌و دبێژن:
1. مرۆڤ كه‌یفخوه‌ش دبت ده‌مێ هه‌ست ب ئازادیێ دكت، وى ده‌مى مرۆڤ دێ هه‌ست ب ئازادیێ كت ده‌مێ مرۆڤ بزانت و د ئه‌وێ بیروباوه‌رێ دا بت كو هه‌ر پرسگرێكه‌ك بێته‌ سه‌رێ مرۆڤى ئه‌و دكارت چاره‌سه‌ربكت (ژان پۆل سارته‌ر) و (ئادله‌ر).
2. مرۆڤ هینگێ هه‌ست ب كه‌یفخوه‌شبوونێ و ئازادیێ دكت ده‌مێ مرۆڤ ژ داب و نه‌ریتێن نزم به‌ره‌ڤ داب و نه‌ریتێن بلند دچت (سپینۆزا).
3. ئه‌گه‌ر مرۆڤ دژیانێ دا هه‌رده‌م پێكولا ب ده‌ستڤه‌ئینانا خۆیه‌تى (تحقیق الذات) بكت.
ژبه‌رى ئه‌م باس ل هنده‌ك تشتان بكن ئه‌وێن مه‌ نه‌كه‌یفخوه‌ش دكن ئه‌م دێ ئه‌ڤێ ئاخڤتنا (ئه‌رتۆر شۆپن هاوه‌ر) ئینن بیرا خوه‌ ده‌مێ دبێژت: ژیانه‌كا كه‌یفخوه‌ش و ب قه‌هره‌مانى د شیاندا نینه‌، باشترین تشت د ئه‌ڤێ ژیانێ دا ئه‌وه‌ مرۆڤ هه‌ولبدت خوه‌ پێشبێخت هه‌روه‌سا مرۆڤێ به‌رامبه‌رى خوه‌ ژى پێشبێخت، چه‌ند رێگرى بئێن پێشیا مرۆڤى دژیانێدا مرۆڤ خوه‌ د سه‌را بهاڤێژت، بۆ مرۆڤى خه‌م نه‌بت به‌رامبه‌ر ئه‌ڤێ چه‌ندێ كه‌سه‌ك بێژت مرۆڤى سوپاس هه‌روه‌سا ل هێڤیا وێ چه‌ندێ نه‌بت ئه‌و تشتێ وى د ژیانێ دا كرى بئێت باسكرن.

فاكته‌ر و خالێن مرۆڤى نه‌كه‌یفخوه‌ش دكن:
1. مرۆڤ ژیانا خوه‌ دگه‌ل به‌رامبه‌رى خوه‌ هه‌ڤبه‌ر (مقارنه‌) بكت وه‌كى كێركیگارد (Kierkegaard) د چه‌رخێ نۆزدێدا گۆتى: هه‌ڤبه‌ركرن دگه‌ل به‌رامبه‌ر دوماهیكا كه‌یفخوه‌شبوونێ و ده‌ستپێكا نه‌كه‌یفخوه‌شبوونێ یه‌.
2. هه‌روه‌سا ئه‌گه‌ر مرۆڤ ب وى تشتى نه‌رازیبت ئه‌و تشتێ هه‌یه‌ و هه‌رده‌م هه‌ولددت پتر هه‌بت.
3. ئه‌گه‌ر مرۆڤ نه‌سوپاسداربت بۆ وى تشتێ هه‌یه‌.
4. ئه‌گه‌ر مرۆڤ هه‌ستپێبكت كو ژ نه‌چارى هنده‌ك تشتان دكت.
هه‌ر وه‌ك مه‌ شرۆڤه‌كرى نه‌ترۆمبێله‌ك نوى، نه‌گۆلاڤه‌ك گرانبه‌ها، نه‌قاته‌ك جوان و گرانبه‌ها و نه‌ژنه‌ك جوان و بالكێش مرۆڤى كه‌یفخوه‌ش دكن، ئه‌ڤانه‌ هه‌مى بۆ ده‌مه‌ك كێم مرۆڤى كه‌یفخوه‌ش دكن. كه‌یفخوه‌شبوون ب كه‌سایه‌تى و بیروباوه‌رێن مرۆڤیڤه‌ گرێدایه‌.

ل دوماهیێ ئه‌م وه‌ك دكتۆرێن ده‌روونى دێ چه‌ند ئامۆژگاریێن سڤك پێشكێشى خوانده‌ڤانێن خوه‌كن وه‌ك هاریكارى كا دێ مرۆڤ چه‌وا كه‌یفخوه‌ش بت:
1. مرۆڤ وه‌رزشكه‌ر بت یان لڤین ب شێوه‌ك گشتى.
2. مرۆڤ په‌یوه‌ندیێن جڤاكى یێن خۆرت ئاڤا بكت بۆ نموونه‌ دگه‌ل خێزان و هه‌ڤالێن خوه‌.
3. مرۆڤ هه‌ڤژیانه‌ك خوه‌ش پێك بینت.
4. مرۆڤ د ئه‌وێ بیروباوه‌رێ دا بت كو مرۆڤ به‌رپرسه‌ ب كه‌یفخوه‌شى و قه‌ده‌را خوه‌ نه‌ك مرۆڤ یاریه‌كه‌ بۆ قه‌ده‌را خوه‌.
5. مرۆڤ گه‌شبین بت د ژیانێدا ب شێوه‌یه‌ك گشتى.
6. مرۆڤ كاره‌كى بكت و حه‌ز ژكارێ خوه‌ بكت و ب دل كار بكت.
7. مرۆڤ سوپاسداربت د ژیانێدا.
8. مرۆڤى حه‌زا لێگه‌ریان و به‌رێخوه‌دانێ (حب الاستطلاع) هه‌بت.
9. مرۆڤ خوه‌ قه‌بوول بكت و باوه‌رى ب خوه‌ هه‌بت.
10. مرۆڤ كونترۆلێ ل سه‌ر ژیانا خوه‌ بكت و ب خوه‌ بریاران بدت كا چ بكت و چ نه‌كت.
11. مرۆڤ هاریكاریا ده‌وروبه‌ر و كه‌ڤتیان بكت و ڤه‌كرى بت بۆ وان.
12. مرۆڤ رۆح سڤك بت.
13. مرۆڤى ئارمانج د ژیانێ دا هه‌بن.
14. مرۆڤ گوهۆرینان د ژیانا خوه‌ دا بكت.
15. مرۆڤ ژیانناما خوه‌ بنڤێست.
16. كه‌نى.
ئه‌ڤ بابه‌ته‌ د گوفارا بیشه‌نگ ژماره‌ 1 خزیرانا سالا 2017ێ به‌رپه‌رێ 37 دا هاتیه‌ خوارێ.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *