نڤێسین: نه‌جمه‌ددین نێروه‌یی/ ماموستا ل پشكا ژینگه‌هێ ل زانكۆیا زاخۆ

نڤێسین: نه‌جمه‌ددین نێروه‌یی/ ماموستا ل پشكا ژینگه‌هێ ل زانكۆیا زاخۆ

كیسێن نایلۆنی و پلاستیك ب گشتی ژ كه‌ره‌سته‌یێن هایدرۆكاربۆنی دهێنه‌ دروستكرن كو ژێده‌رێن وان ژ كه‌ره‌سته‌یێن خامه‌، وه‌كو غازێن سرۆشتی، نه‌فت و ره‌ژی. كیسێن نایلۆنی چه‌ندین مادده‌یێن كیمیایی یێن ژه‌هراوی تێدا هه‌نه‌، وه‌كۆ ئیپیكلۆروهایدرین و بیسفینول ئه‌ی و ب رێكێن ڤه‌خۆارن، خوارن و هه‌لمژین كارتێكرنێ ل مرۆڤان دكه‌ت. ئه‌ڤ مادده‌یێن سه‌ری دیار كری دناڤ ئاڤێ

دا حه‌ل دبن و هه‌كه‌ بچنه‌ دناڤ له‌شێ مرۆڤی دا، مرۆڤی تۆشی چه‌ندین نه‌خۆشیێن ب مه‌ترسی دكه‌ت، وه‌كو:

– شێرپه‌نجه‌
– نه‌خۆشیێن مێلاكێ و گولچیزكا
– كۆئه‌ندامێ زازوزێ
– نه‌خۆشیێن شه‌كرێ، تێكچوونا غودا و هورموناتان.
– په‌یدابوونا زارۆكێن مشوه، چونكو كارتێكرنا ل جیناتان دكه‌ت و جیناتان دگوهریت.
– په‌یداكرنا ته‌سه‌موما خوارنێ و گه‌له‌ك نه‌خۆشیێن دی.
– نه‌خۆشیێن جلدی و قرحه‌.
– هه‌ر كارتێكرنه‌كا دی كۆ ل ژینگه‌هێ ب گشتی بكه‌ت، د به‌رامبه‌ردا كارتێكرنێ لسه‌ر مرۆڤی ژی دكه‌ت.
– ژبه‌ركو نایلون و پلاستیك رێژه‌یه‌كا رساسی دناڤدا هه‌یه‌، د هه‌ر گه‌رمبوونه‌كێ دا ئه‌و رساسه‌ درژیت و دبیته‌ جهێ مه‌ترسیێ.
– ئاریشا ژ هه‌موویان مه‌زنتر، زوی ته‌حه‌لول نابن و ره‌نگه‌ پێدڤی ب زێده‌تر ژ 450 سالان ببن (ب گوره‌ی جور و پێكهاتا پلاستیكى).

نمونه‌یه‌ك كۆ ئه‌م هه‌موو رۆژانه‌ ڤان مادده‌یان دگه‌ل كه‌ره‌سته‌یێن دی دخوین:
ده‌ما سه‌مونا گه‌رم بیت و دكه‌نه‌ دناڤ كیسێن پلاستیكی دا و ب ڤێ رێكێ و ده‌ما هه‌لم دروست دبیت، دبیته‌ ئه‌گه‌ر و رێك خۆشكه‌ر كو ئه‌ڤ مادده‌یه‌ حه‌ل ببن و ب رێكا هه‌لمێ بچنه‌ دناڤ نانی دا و پاشان ئه‌م وی نانی دخوین. ئه‌ڤه‌ژی مه‌زنترین مه‌ترسی یه‌ بۆ گشت مرۆڤان و ب تایبه‌ت بۆ ئافره‌تان كو ده‌ما مادده‌یێ بیسفینۆل دچیته‌ دناڤ له‌شێ واندا، نه‌زۆكیێ بۆ په‌یدا دكه‌ت. هه‌ر چه‌نده‌ وه‌زاره‌تا ساخله‌میێ یا حكومه‌

تا هه‌رێما كوردستانێ بریار دایه‌ كو نابیت ل سه‌مونخانه‌یان عه‌لاگێن نایلونی بهێنه‌ بكار ئینان و دڤێت ل جهێ وان یێن كاغه‌زی بن، لێ تا نها ل هه‌موو سه‌مونخانه‌یان هه‌ر پلاستیك دهێته‌ بكار ئینان.
دیسان بكارئینانا گلاسێن پلاستیكی بۆ ڤه‌خوارنا چایێ و مانا ئاڤا بتللا لبه‌ر هه‌تاڤێ.

ل جیهانێ:
– سالانه‌ پتر ژ 5 ترلیۆن كیسێن پلاستیكی دهێنه‌ به‌رهه‌م ئینان.
– د هه‌ر چركه‌یه‌كێ دا، پتر ژ ئێك ملیۆن بتلێن ئاڤێ دهێنه‌ كرین.

ل كوردستانێ:
رۆژانه‌ 7 هه‌تا 8 هزار تونێن به‌رمایكان دهێنه‌ كومكرن، ژ بلی یێن به‌ره‌لای دهێنه‌ هاڤێتن.

چاره‌سه‌ری و خۆ پاراستن:
– بكارئینانا كیسێن نایلۆنی بهێته‌ قه‌ده‌غه‌كرن و نه‌هێن بهێنه‌ دناڤ كوردستانێ دا، كو نه‌ یا ب زه‌حمه‌ته‌ و هه‌تا نها پتری 55 وه‌لاتان قه‌ده‌غه‌ كرییه‌.
– كیسێن نایلۆنی بكه‌نه‌ ب پاره‌ (بۆ نمونه‌ عه‌لاگه‌ ب 250 دیناران) ب ڤی ره‌نگی رێژه‌یه‌كا مه‌زن ژ خه‌لكی بكار نائینن.
– كیسێن كاغه‌زی و په‌كی بكار بینن.
– هند تشتی بكری، هندی پێدڤی و نه‌ زێده‌تر.
– ب هیچ شێوه‌یه‌كێ كه‌ره‌سته‌یێ گه‌رم یێن خۆارن و ڤه‌خۆارنێ نه‌كه‌نه‌ دناڤ پلاستیكی دا و هه‌ول بده‌ن نه‌هێلنه‌ لبه‌ر هه‌تاڤێ ژی (ب تایبه‌ت ئاڤا ڤه‌خۆارنێ).
– ل جهێ پلاستیكی بۆ ڤه‌خۆارنا گه‌رم، كه‌ره‌سته‌یێ شووشه‌ بكار بینن.
– هوشیار كرنا خه‌لكی ب مه‌ترسیێن پلاستیكی ب گشتی و پێدڤی هه‌موو رێكخرا و دام و ده‌زگه‌هێن حكومی و میدیا ب تایبه‌تی رۆلێ خۆ بگێریت.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *