ژ پەرتوکێن نڤێسەر و سوسیۆلوژێ تورک ئیسماعیل بێشکچییە، چاپا ئێکێیا پەرتوکێ ل ھەیڤا ئادارا ١٩٩٢ێ و ژ لایێ وەشانخانەیا یۆرت ڤە ھاتیە بەلاڤکرن. چاپا دووێ ل سالا ٢٠١٣ێ و ژ لایێ وەقفا بێشکچی ڤە ھاتیە بەلاڤکرن.
پەرتوکێ ماوەیێ دناڤبەرا ١٩١٥-١٩٢٥ێ بخوەڤە گرتیە و کەتیە ناڤ ڤەکولین و دیڤچوونا وان ئەگەرێن بوینە ئەنجام ل سەر دابەشکرنا کوردستانێ ب گشتی و میراتێ دەولەتا عوسمانی ب شێوەیەکێ تایبەت.
١٩١٥ – ١٩٢٥ ئەو ماوەیە بویێ تێدا ب شێوەیەکێ بەرچاڤ بزاڤێن نەتەوەپەروەرییێن گەل و نەتەوەیان بن دەستێ عوسمانیان گەھشتینە گوپیتکا خوە و ھەر ئەڤ چەندە بو بوینە ئەگەرێن ژناڤچوون و نەمانا دەسەلاتا عوسمانی و دامەزراندنا ھندەک وەلاتێن جودا جودایێن نەتەوەیی ل دەڤەرێ.
پەرتوکێ ھەمی ئەو پەیمان و گرێبەستێن د ماوەیێ ناڤبری دا ھاتینە برێڤەبرن ل سەر دابەشکرنا عەردێن عوسمانی و ل سەر ئاخا کوردستانێ بخوە ڤە گرتینە. سەرھلدانا بزاڤێن نەتەوەپەروەری ل دەڤەرا بەلقان، رەوشا جیھانا عەرەبی د ماوەیێ شەرێ جیھانییێ ئێکێ دا و ھەمی ئەو پەیمانێن نەھێنییێن د ماوەیێ شەرێ ئێکێیێ جیھانی دا ھاتینە برێڤەبرن ل سەر دابەشکرنا عەردێن عوسمانی، گرنگییا ١٤ خالێن وێلسونی و کاریگەریا وێ، پەیمانا برێست – لیتۆویسک، پەیمانا مۆدروس و رەوشێن کوردستان و ئەرمەنستانێ ل بەری شەری و ماوەیێ شەری و پشتی شەرێ ئێکێ، کومکوژی و ڤەگوھاستنا ئەرمەنان ل سەر جهـ و مالێن وان، کونگرەیێن پاریس، لۆزان، سیڤەر و ئەنقەرە. سەرھلدانا بزاڤێن ژوێن تورک (گەنجێن تورک)یێن نەتەوەپەرست، ئەگەرێن ژناڤچوون و نەمانا کومەلێن کوردی و بێ باندوریا وان ل سەر پرسێن سیاسی ل دەڤەرێ، ھەلویستێ ھکومەتا نگلیزان ل بەرامبەر ھکومەتا مەلیک مەھمودێ ھەفید، میساقا مڵی و بەیانا وێ، سنورێ میساقا مڵی و چەوانیا دامەزراندنا کومارا نوییا تورکیا و سەرھلدانا بزاڤا کەمالی یان دیسان شورەشا ١٧ی ئوکتوبەرێیا بەلشەفیکان و نەمانا قەیسەریا روسی…ھتد.
ئەڤ ھەمی بابەت و گەلەک بابەتێن دی ئانکو ب تێرو تەسەلی ماوەیێ ناڤبەرا ١٩١٥ – ١٩٢٥ ڤەرێژا پێنڤیسێ پروفیسورێ تورک ئیسماعیل بێشکچی نە ل سەر لاپەرێن ڤێ پەرتوکێ. پەرتوک پێک دھێت ژ نێزیکی ٥٠٠ لاپەران و پتری ١٦٠ ھزار پەیڤان. ھاتیە چاپکرن ل چاپخانا جەنگەل ل وەلاتێ ئیرانێ ب تیراژا ھزار دانەیان و ژ وەشانێن سەنتەرێ بێشکچی بو ڤەکولینێن مروڤایەتی نە سەر ب زانکویا دھوکێ ڤە. ھەلبەت کارێ وەرگێرانێ زووریێ ب زەھمەت و قورسە لێ وەرگێرانا ڤێ پەرتوکێ ب تایبەت ب راستی ژی ئەو سەنگا ھەیی ل سەر وەرگێرانێ نیشا مە دا، ژ بەر کویا تژی بوو ژ دەقێن بەیاننامە و گوتارێن سیاسی و یاسایی، بێ گومان دێ وەرگێرانەکا جودا تر ژ وەرگێرانا چیروک یان رومانەکێ. لێ ھەر چەوا بیت مە وەکو وەرگێر ب چو رەنگان ئەو مافە نە دایە خوە کو نە ب کورتی و نە ب زێدەیی دەست کاریێ بێخینە ناڤەروکا بابەتێن پەرتوکێ. مە چاپا دووێیا پەرتوکێ وەرگێرایە ئەوا ل ٢٠١٣ێ و ژ لایێ وەقفا بێشکچی ڤە ھاتیە بەلاڤکرن ب زمانێ تورکی و ل تورکیا.

وەلات توفیق
١ نیسانا ٢٠١٩ێ
سەنتەرێ بێشکچی بو ڤەکولینێن مروڤایەتی – زانکویا دھوک

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *