ئامادەکرن و وەرگێران بەڕۆژ هاشم و ئومێد سەگڤان

ئێک ژ زەحمەترین کار د پرۆسیسا نڤیساندنێ ئەوە, دەما کو ڕۆماننڤیس چیرۆکا خوە برێڤە دبت و د هەمان دەم دا سالۆخەتێن کارێکتەرێن خوە ددت دیارکرن و بەرۆڤاژى ژى. ڕۆمانڤیس ژ ئالیەکێ ڤە کارێکتەرێن خوە ددت ناساندن, و ژ ئالیەک دى ڤە رویدانا پیشڤە دبت, داکو خوەندەڤانى  ژ پرۆسێسا خواندنێ سار نەکت. گەلەک جاران ژ بۆ ڤێ تەکنیکێ ڤەگێرانا کورتکرى گونجاى و مفادارە. لێ بەلێ گەلەک جاران دڤێت ڕۆماننڤیس بریارێ بدت ژبۆ دیارکرنا کارێکتەری بۆ خوەندەڤانى و بێ کو ب ئاوایەک راستەوخۆ وى بدى ناساندن. دیارکرنا کارێکتەران بۆ خوەندەڤانى چەند ئالاف هەنە و ژ وان :رەفتار, دیالۆگ, مۆنولوگ, هەستێن ناڤخوەى, سالخودان و فلاشبەک.

دیالۆگ:

ب رێیا دیالۆگان, گەلەک زانیارى دهێن دیارکرن, ژخوە ب گشتى سرۆشتێ مرۆڤان وەسانە حەز دکن بەحسێ خوە بکن و کارێکتەرێ ژى هەر ئەو مرۆڤەیە و حەز دکت بەحسێ خوە بکت. هەلبەت کارێکتەر دشێن درەوا بکن و ب ریێا وێ درەوێ, کو کا وان ب چ ئاواى دڤێن بهێن دیتن. ب ریێا وێ درەوێ ئەو خوە بۆ خوەندەڤانى ددن دیارکرن یان ناساندن. مرۆڤ دشێت ب ریێا تونا دەنگێ وان, لەزاتیا ئاخفتنا وان و شێوازێ ئاخفتنا وان و خەلەتیین وان یێن رێزمانى د ئاخفتنێ دا, خشمى و لۆژیکا وان, هزر و بریێن وان ل سەر کاریکتەرێن دى. ب رێیکا دیالۆگان دیار بکتن. ئەڤە هەموو بۆ خوەندەڤانى وێ چەندێ دیاردکن, ئایا ئەو حەز ژ کارێکتەرێن دى دکن یان ناکن, رێزێ لێ دگرن, یان ناگرن, ژێ دترسن یان کەربێ وان ژێ ڤە دبت.

رەفتار:

رەفتارێن کارێکتەریا قەهرەمانن, جدایە ژ رەفتارێن کاریکتەرێن ترسنۆک.راستە کارێکتەر دشێت ب فێلبازى رفتارێ بکت, بەلێ گەر وەسا ژى بت, ب ریێا کریارێن وى, زمانێ وى یێ جەستەیى, وەسا دیار دبت ئایا ئەو کەیڤخوەشە, خەمگینە, تۆرەیە, بێگولە, ب هەیەجانە, ترۆسنۆکە, بیزارە, ئانژى دلخۆەشە . ئەڤ رەفتارێن هە, هزر و بیرێن وى دەربارەى کارێکتەرێن دى یێن د ناڤا ڕۆمانێ دا ددن خۆیاکرن. ئەو گۆتنا کەڤن ئەوا دبێژت: “دەنگێ کریارێ ژ دەنگێ پەیڤان بلندترە.” گۆتنەک گۆنجاى و راستە ژ بۆ دیارکرنا کارێکتەران. دەما رەفتارێن کارێکتەرى تشتەکێ بێژن و پەیڤێن وى تشتەک دى بێژن, خوەندەڤان بەهراپتر ژ رەفتارێن وى باوەر دکن, ژ بەر کو رەفتار پتر هزر و دەروونا کارێکتەران ددن دیار کرن, ژ بەر کو گەلەک جاران کارێکتەر دێ ئاخفتنەکێ بێژت, کو قەت دەربرینێ هەست و هزرێن وى ناکت, ئانکو دشێت خاپاندنێ ب رێکا زمانى بکت.

سالۆخدان:

سالۆخدان ئەو شێوازیە, وەک پەنجەرەیەکێیە, کو کارێکتەر خوە پێ دبینت و فام دکت. گەر کارێکتەرەک ژ چینەک بلند یا جڤاکى بت, جلوبەرگێن وى یێن رێک و پێک, راستەوخو ددت دیارکرن, کو ژ چینەک بلندا جڤاکى و دەولەمەندە. گەر ئەو رەوشەنبیرەک گێژک بت, بێگۆمان دێ ب رەنگەک دى وى کەسى بینى, ئانکو دێ جلوبەرگێن وى پەرگەندە و نە رێک و پێک بن و گەر پرچا وى نەوەک یا ئەنشتاینى ژى گژۆڤژ بت, دێ ب تێگەهشتنا خوە هێت ناسکرن. ئەگەر ئەو روشەنبیرک ب تنێ بت, دێ هەر خوەندەڤان وى ناس کت. بۆ نموونە:

“چەوانى؟” من گۆت. پشتى هینگێ ئەز بەرەڤ جهێ وى ڤە چووم. “ڕۆژەک پر خوەشە مانە, ئایا ئەز دشێم بۆ خەلکێ وە چبکم؟” وى زەلامى جارنا بەرێ خوە ددا من و جارنا ژى بەرێ خوە ژ من دگۆهاست. جارنا ژى چاڤێن خوە بلند دکر, داکو د گەل من باخڤت. جارنا ژى بەرێ ئاورێن خوە ددا ئالیەک دى. ئەز نەشێم  بێژم ئایا وى رهێن خوە چێکرینە یان نە؟ دەستێن وى ستویر و رەق بوون, دەما هاتى دەستێ من, تەراتى ب دەستێن وى ڤە بوو, هەر وەکى هاتییە زەیتکرن. هەڤژینا وى ل پشت وى هێدى راوەستیا, چاڤێن وێ کویر بوون,  وەکە سەیەک برسى کو هاتبت قۆتا. پرچا وێ یا کورت یا کو دگەهشت سەر ملان, و دگەل کراسێ وێ گۆنجای بوو.

مونولۆگا ناڤخوەى:

ئەگەر ڕۆماننڤیس بزانت کا کارێکتەر چ هزر دکت, دەرفەت هەیە خوەندەڤان بچت د ناخێ وى دا, هەر وەکە کو مە د دیالۆگێ دا دیارکرى. خوەندەڤان دشێت گەلەک تشتا ژى وى بزانت, دەما ئەو دەربرینێ ژ هزرێن خوە یێن ناڤخوەى بکت, هەلبژاردنا پەیڤێن وى, رێزمانا وى, لۆجیکا وى, بیرۆباوەرێن وى, حوکمێ وى ل سەر کارێکتەرێن دى, ئەڤ چەندە هەموو دبن ئەگەر کو کا ئەو چ جۆرە مرۆڤە, گەر وى هاژ ڤێ چەندێ ژى نەبت. بۆنموونە:

“ئەم دێ شێن تاقیکرنا ترۆمبێلێ ب ڤى کەسى بکن؟” زەلامى سەرێ خوە هەژاند, ب بریارا شریڤەرى داى, ژبۆ راهێنەرێن ئتالیى یێن ئاژۆتنا ترۆمبێلێن ڤەگۆهاستنێ.

“چ پێنەڤێت بەرێز, ئەز دێ پێدڤى ب مولەتا تەیا ئاژۆتنێ بم, ئەم دێ شێن ئەڤێ سارۆخێ ژ سەر جادەى رابکن.” ئەگەر ئەز ڤی کارێ فرۆتنێ بکم, قازانجا مە دێ بتن نێزیکى هەشت دۆلاران. بەلێ پا شریڤەر دێ تۆرە بت و ب من کەنت.

هەستێن ناڤخوەى:

هەر کارێکتەرەکێ هەستێن خوە یێن جیاواز هەنە, هندەک خەلک بەردەوامى بۆ هەموو تشتا ب زێدەرووى کارڤەدانێ دکن. هەر وەکو هەستێن وان بەردەوام د یەک ئاستى دانە و دبلندن. هندەک دى ژى هەموو تشتا ب بهێنفرەهى سەرەدەریێ دکن و زێدە ب هەیەجان نابن ئەگەر خوە دنیا ب سەر سەرێ وان دا بهێت. چاوانیا سەرەدەریا وان یا ب هەستیارى, وان بۆ خوەندەڤانى دیار دکن. بۆنموونە:

“مۆڵى چزدانکا من بدە من.” زەلام لێ زڤرى و لێ مێزە کر. کچێ ژى ل چزدانکا خوە نێرى, لێ ل بەراهیێ ب رەحەتى و پاشى ب لەزاتى و تۆرەى ڤەنێرى, “فرانک تێدا نینە,” ئەوى ژى زلەهەک ل روویێ وێ یێ راستێ دا, “قەحبا بێ مەژیا ئەرزان!”

   دناخێ من دا تشتەک وەک بۆمبەیەکێ پەقى, ژ نیشکەکێ ڤە من نەشیا گوهـ ل تشتەکێ ببم, ژ بلى هزران ستێنگان کو ل هنداڤى سەرێ من بڤبڤ دکرن.

 

فلاشباک:

د ڤێت ڕۆماننڤێس ڤێ تەکنیکێ زێدە بکار نەئینت و ب هۆشدارى رەفتاری دگەل بکت. هەر وەسا تەکنیکەک پر ب بهایە, ژبۆ دیارکرنا چیرۆکێن بۆرى یێن  کارێکتەران, گەوهەرێ وان ژى ددت دیار کرن. د ڤێت ئەڤ تەکنیکە ل سەر روویدانێن بێ بها و نەگرنگ نەهێت بکارئینان, ئەگەر ڕۆماننڤیس بکاربینت ژى دڤێت خوەندەڤانێ خوە ببتە د خرابترین دەمێ ژیانا کارێکتەران دا, د وى دەمى دا دێ خوەندەڤان ژ ژیانا تایبەت یا کارێکتەران پشتراست بت. بۆنموونە:

ئەز هەشت سالیمە, ئەو زەلامێ پیر هێژ دایکا من دقۆتت, هێژ دەنگێ زلەهت و لێدانا وى د دبوارى را دەنگ دهێت. دگەل نالەنالێن وێ دەنگەک دیار بوو, “قەحبە!” من دەستێن خوە ب عاجزیڤە گڤاشتن هەر وەکو قەرهرەمانەکێ بهێز چاوا ڤێ رەفتارا پیس دئینت بیرا خوە.

 

 

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *