وەرگێران ژ زمانێ ئنگلیزى: شەمال ئاکرەى_هەلبەستڤان, وەرگێر و ڕۆژنامەڤان

 

شەمال ئاکرەی

فریدریکۆ گارسیا لۆرکا تێ نیاسین وەکە یەک ژ مەزنترین هەلبەستڤان و نڤیسکار و نیگارکێش و شانۆڤانێن ئیسپانی و لسەر ئاستا جیهانێ ژی یەکە ژ بناڤدارترین هەلبەستڤانێن سەدەیا بیستان .ل (٥) ی مەها خزیرانا ساڵا ١٨٩٨ان ، ل گوندێ (فۆینتی ڤاگێرۆس) یێ سەر ب باژیرێ (گەرناتە) یێ ئیسپانی زارۆیەک چاڤێن خوە ب ژیانێ دهەلینە و پاشڕا تێ نیاسین ب فریدریکۆ گارسیا لۆرکا. باڤێ لۆرکای یەک ژ جوتکارێن زەنگینێن وێ دەڤەرێ بوو و خوەدی کێلگەهەکا چاندنیێ بوو لێ دایکا وی دوور ژ کارێ جوتکاریێ حەزا وێ یا زۆر لسەر ژەنینا پیانۆیێ هەبوو لەوڕا ژی فریدریکۆ یێ کۆڕێ خوە ژی، هی ژەنینا پیانۆیێ دکە. 

لۆرکا هەیا ژیێ (٤) سالی زارۆیەکێ نساخ و لاواز بوو و ل دبستانێ تو جاران لگەل هەڤالێن خوە یاری و حەنەک نەدکرن و گەلەک مژوولی گوهدێریکرنا چیرۆکێن گوندییان و سترانێن قەرەچان دبوو، و گەلەک ژ وان چیرۆک و سترانان ژبەرکربوون و هێش شاگرد ل دبستانێ هژمارەک ژ سترانێن فۆلکلۆرێ ئیسپانی سەر ژ نوو ب خەیالا خوە دادرشتنەڤە و وەکە شانو پێشکێش دکرن و نیشانا کەس و کار و مامۆستەیێن خوە ددان.

 
لورکا پشتی خواندنا دواناوەندی ل کۆلیجا یاسایێ ل زانینگەها گەرناتە تێ وەرگرتن لێ خواندنا خوە بداوی نائینە و بەر ب مەدریدێ ڤە دچە و (١٥) ساڵان ل وارا دمینە.
لە ساڵا (١٩٢٩) فەرسەندەک ژبۆی لۆرکا درۆست دبە و بەر ب نیۆیۆرک ڤە دچە، و ل ور راستی بێزاریێ دبە دەما دبینە کو باژیرڤانییا ئەمریکی گەلەک جوداهی هەنە لگەل باژیرڤانییا ئیسپانی. پاشڕا دزڤرە ئیسپانیا و دیوانا خوە یا بناڤێ ( هەلبەستڤانەک ل نیۆیۆرکێ) دگەهینە چاپێ.
هەرچەند لۆرکا، هەلبەستڤانەکی سیاسی نەبوو، لێ هەلویست و شێوازێ هەلسۆکەفتێن وی سەبارەت ب ئالۆزی و نەتەباییا جڤاکی ل ئسپانیا ل وی سەردەمی، لۆرکا ب رەنگەکێ راستەراست ئێخستە دبەرەیێ دژبەری فاشستان کو ئالیگرێن جەنەرال فرانکۆ بوون. 
لەوڕا ل رۆژین یەکان ل شەڕی نێڤخوە یێ ئیسپانی دا، و ل نیڤە شەڤا (١٩) ئیلۆنا سالا (١٩٣٦)  ژ ئالیێ گرۆپەکە فاشیستان تێ دەستەسەرکرن و پاشڕا دنێڤبەرا هەردوو گوندێن فیسنار و ئەلفاکار ل رۆهەڵاتا گەرناتا لە ژیێ (٣٨) سالیێ دا تێ گولەبارانکرن و ل وی دەمی و هەیا نها کەسێ تەرمێ وی نەدیتیە و گۆڕێ وی هێش یێ وندایە.
بەرییا لۆرکا بێ گولەبارانکرن، داوی هەلبەستا خوە هەمبەر بکۆژێن خوە دخوینە کو بۆ خۆشتڤیا خوە ماریانا یێ کریە دیاری و تێدا دبێژە:
ماریانا، مرۆڤ بێ ئازادی چی یە؟ 
کا بیژە من چەوا دکارم ژ تە حەز بکەم و ئەز یێ ئازاد نەبم؟
چەوا دلێ خوە بدەمە تە ئەگەر دل نە یێ من بە؟
ئەز دزانم دی هێمە کوشتن
دێ لە قاوەخانە و گۆڕستان و دێران ل تەرمێ من گەرهن
دێ دنێڤ بەرمیل و ئەمباران دا 
ل من گەرهن لێ من نابینن
سێ تەرمان دێ بینن
دێ ددانێن وانا یێن زێر، ژێ کەن 
لی هەر تم من نابینن.

لۆرکایێ هەلبەستڤان، تێ نیاسین وەکە هەلبەستڤانێ ئەفسانە و سەربۆرێن ساکارێن ژیانێ. هەلبەستێن لۆرکای دگەوهەرێ خوەدا، کراسەک فۆلکلۆری و مللی لبەرە. لۆرکا ب رەنگەکی راستەراست شێوازی گەهاندنا هزر و بیرۆکەیێن خوە دگەهینە و هەردەم وەکە کەسەکێ تەنگەزار و بناڵین دهەلبەستین خوە دا خوە تینە زمان و خوە وەکە مرۆڤەک نە رازی ژ نەریتێن جڤاکی یێن هەرفی ددەتە نیاسین.
لۆرکا هەلبەستڤانەکی خوەدی خەون بوو و ل بەرییا دەمێ خوە دژییا و تێ گۆتن کو دەما ل زانینگەهێ بوو هەرتم ب مامۆستەیێن خوە را، ئەو مامۆستەیێن ژ هەلسۆکەفتێن نەرازی، دگۆت: دێ سەردەمەک بێ و هوون دێ هەلبەستێن من وەکە پرۆگرام ل ڤێ زانینگەهێ بکەنە وانە بۆ خوەندەڤانان.. ئەڤ پێشبینییا وی راست دەردکەڤە و نها د پرۆگرامێن ئەدەبیاتێن جیهانێ دا لۆرکا تێ خوەندن.
ئێک ژ هەلبەستێن لۆرکای:

برین و مەرگ

پێنجێ ئێڤارێ یە
ب درۆستی پێنجی ئێڤارێ یە
لاوەکی کاخەزەکا سپی ئانی
پێنجێ ئیڤاری یە 
سەبەتەکا گێچی یا بەرهەڤە
پێنجێ ئیڤاری یە
یا ژ مە مایی، مرنە و تەنێ مرن
پێنجێ ئیڤاری یە 
بای پەمبی و هوری ل پەی خوە برن
پێنجێ ئیڤاری یە 
ئۆکسید و نیکل و شووشە لە هەر جهی دبەڵاڤن
پێنجێ ئیڤاری یە 
نها کۆتر و پڵنگ یێن ب شەڕ دچن
پێنجێ ئیڤاری یە
ئوو ل بیابانێ گوشتێ رانەکی هەڤرووشی قۆچەکێ دبە
پێنجێ ئیڤاری یە 
دەنگی زڤرێ بلوورەکێ دەست پێ دکە
پێنجێ ئیڤاری یە 
زەنگێن نەخوەش و یێن دووکەلێ تێن گوهان
پێنجێ ئیڤاری یە
قەلەبالغێن بێ دەنگ ل قورنەتان هەنە
پێنجێ ئیڤاری یە
ئوو بتەنێ گایێن دل هشیار تێن دیتن
پێنجێ ئیڤاری یە 
دەما خۆها بەفرێ خوەیا دبە
پێنجێ ئیڤاری یە
دما مەیدان ب یۆدێ تەژی دبە
پێنجێ ئیڤاری یە 
دەما مرن هێکێن خوە دخە نێڤ برینان 
پێنجێ ئیڤاری یە 
پێنجێ ئیڤاری یە
ب درۆستی پێنجی ئێڤارێ یە.

سترانا سوارچاکی، هەلبەستەکا دی یا فریدریک گارسیا لورکایە

قورتوبە یا دوور و بتەنێ یە
هەیڤا چاردە شەڤی، مەهینەکا رەش
بەلگێن دارا زەیتۆنێ
یێن دگەهنە زینێ مەهینێ
هەر چەندە ئەز تەڤ رێیان ناس دکەم
لێ هەر ناگەهمە قورتوبە.
لگەل بایێ هینێ شەمالێ ل گەلیێ قورتوبە
هەیڤەکا چاردەشەڤی و مەهینەکا رەش هەنە
ل بۆرجێن قورتوبە ژی مرن ل من دنێڕیت.
ئاخ رێ چەندا دوورە
ئاخ مەهینا من چەندا شەنگە
ئاخ مرن ل بەندا منە
بەریا ئەز بگەهمە قورتوبە
قورتوبە یا دوور و یا بتەنێ یە

چەند هەلبەستێن کورت یێن لۆرکای

شادییا خەمبار

شادییا هەری خەمبار ئەوە کو 
تۆ هەلبەستڤان بی
تەڤ خەمێن دن 
هەیا کو مرن ژی دگەل بە
دبێ بها نە.

گول

بنا دارێ 
ژ بەر بارانێ گریا و رازا
واخ..
رونییا هەیڤێ ژی لسەر بەلگێن دارێ درازایی نە.

بێی چاڤین من

هێی جانێ من
تۆ بێی چاڤین من
رندییا هەیڤێ نابینی. 
بێی لێڤێن من
تۆ ناگەهی تام و چێژا مەی و ماچان.
جانێ من 
بێی دلێ من
تۆ ژ مرییای
ئیدی تە چ پێدڤی ب خوەدیکان هەیە
چاخێ پەیڤ دمرن؟

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *